Sunucu (server), bir ağa bağlı diğer bilgisayarlara — istemcilere — dosya paylaşımı, e-posta, veritabanı, uygulama veya yazıcı gibi hizmetleri kesintisiz ve güvenilir şekilde sunan bilgisayardır. Sıradan bir masaüstü bilgisayardan temel farkı, tek bir kullanıcıya değil, aynı anda çok sayıda isteği karşılayacak ve uzun süre kesintisiz çalışacak şekilde tasarlanmış olmasıdır.
Bu yazıda sunucunun ne işe yaradığını, hangi türlerinin bulunduğunu ve sıradan bir bilgisayardan hangi noktalarda ayrıldığını anlatıyoruz; tek bir fiziksel sunucu üzerinde birden fazla sanal sunucunun nasıl çalıştığını sanallaştırma yazımızda, sunucunun barındığı fiziksel ortamı da sistem odası kurulumu yazımızda ayrıca ele aldık.
Bir ağdaki bilgisayarlar genellikle iki rolden birini üstlenir: hizmeti isteyen istemci ve hizmeti sağlayan sunucu. Örneğin bir çalışan e-postasını açtığında, bilgisayarı (istemci) e-posta sunucusuna bağlanır ve mesajları oradan çeker; dosya sunucusuna bağlanan bir kullanıcı da aynı klasöre başka bir çalışanla eş zamanlı erişebilir. Sunucu bu istekleri sırayla ve kesintisiz karşılayacak şekilde çalışır.
İşletmelerde en sık karşılaşılan sunucu türleri; dosyaları merkezi olarak paylaşan dosya sunucusu, e-posta trafiğini yöneten e-posta sunucusu, kurumsal yazılımların verisini tutan veritabanı sunucusu, web sitesini yayınlayan web sunucusu ve muhasebe/ERP gibi uygulamaları barındıran uygulama sunucusudur. Bir işletmede bu rollerin birkaçı, sanallaştırma sayesinde aynı fiziksel donanım üzerinde ayrı ayrı çalışabilir.
Sunucu donanımı, günlük kullanım bilgisayarlarından farklı olarak 7/24 kesintisiz çalışacak şekilde tasarlanır; yedekli güç kaynağı, hata toleranslı disk yapılandırması ve uzaktan yönetim özellikleri barındırır. Bu bileşenler, bir parça arızalandığında sistemin tamamen durmasını değil kesintisiz devam etmesini hedefler — sıradan bir bilgisayarda bu tür bir yedeklilik bulunmaz.
Bir sunucu, işletmenin kendi binasında fiziksel bir donanım olarak bulunabileceği gibi, bir bulut sağlayıcısının veri merkezinde kiralanan sanal bir kaynak olarak da çalışabilir. Fiziksel sunucu veri üzerinde tam kontrol ve düşük gecikme sağlarken, bulut sunucu donanım yatırımı yapmadan hızlı ölçeklenme imkanı sunar; birçok işletme ikisini bir arada, hibrit bir modelle kullanır.
NAS (ağ depolama cihazı), temelde dosya paylaşımı için optimize edilmiş, kurulumu ve yönetimi daha basit bir cihazdır; bir sunucu ise üzerinde uygulama çalıştırabilen, veritabanı barındırabilen ve çok daha geniş bir işlevsellik sunan tam donanımlı bir bilgisayardır. Yalnızca dosya paylaşmak yeterliyse NAS, üzerinde yazılım veya veritabanı çalıştırmak gerekiyorsa sunucu tercih edilir; ikisinin farkını ayrı bir yazımızda ayrıntılı karşılaştırdık.
Birkaç kişilik bir ekipte dosya paylaşımı ve basit yedekleme ihtiyacı çoğu zaman bir NAS ile karşılanabilir; e-posta, muhasebe yazılımı veya özel bir uygulamanın merkezi olarak yönetilmesi gerektiğinde ise gerçek bir sunucu devreye girer. Karar, kullanılan yazılımların gereksinimlerine ve ekip büyüklüğüne göre değişir.
Bir sunucu kurulduktan sonra kendi haline bırakılacak bir cihaz değildir; güvenlik güncellemeleri, disk sağlığı kontrolleri ve kaynak kullanımının düzenli izlenmesi gerekir. Bakımı ihmal edilen bir sunucu önce performans kaybına, sonra da beklenmedik bir kesintiye yol açabilir.
Üzerinde e-posta, dosya paylaşımı veya muhasebe yazılımı çalışan bir sunucu durduğunda, o hizmete bağımlı tüm ekip aynı anda çalışamaz hale gelebilir. Bu risk; yedekli donanım bileşenleri, düzenli yedekleme ve önceden hazırlanmış bir kurtarma planıyla azaltılır — planın ayrıntılarını felaket kurtarma planı yazımızda ele aldık.
Doğru sunucu seçimi, marka veya model karşılaştırmasından önce; kaç kullanıcının aynı anda hizmet alacağı, hangi yazılımların çalışacağı ve önümüzdeki yıllarda beklenen büyümenin ne olduğu sorularına verilecek cevaba dayanır. Bu ihtiyaç analizi yapılmadan alınan bir sunucu, ya gereğinden pahalıya mal olur ya da kısa sürede yetersiz kalır.
Sunucu donanımı ne kadar güçlü olursa olsun, bulunduğu ortamın elektrik altyapısı, sıcaklığı ve fiziksel erişim güvenliği uygun değilse arıza riski artar. Bu nedenle sunucu kurulumu, yalnızca donanım seçimiyle değil, barındığı sistem odasının doğru planlanmasıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Techno Fusion'da: Fiziksel ve sanal sunucu planlamasını, kurulumunu ve gündelik yönetimini kurumunuzun ihtiyacına göre biz tasarlıyoruz; sunucunun barındığı ağ altyapısı ve yedekleme rutini de aynı proje kapsamında yer alıyor.
TF Bilişim ekibimiz, hangi sunucu türünün işletmenize uygun olduğunu keşif aşamasında birlikte belirliyor; fiziksel veya sanal kurulumu yapıyor, sonrasında SLA çerçevesinde düzenli bakım ve destek sağlıyoruz. Eskişehir, İstanbul ve Elazığ'da kendi saha ekibimizle, bu üç ilin dışındaki kurumsal projelerde ise randevulu keşif sonrası proje bazlı çalışıyoruz.