Elektrik kaçağı, önce kaçak akım rölesinin attığı devre panodan izole edilip o devredeki cihazlar teker teker prizden çekilerek; hangi cihaz veya kablo bölümü ayrılınca röle bir daha atmıyorsa kaynağın orada olduğu anlaşılarak bulunur. Bu yöntem sonuç vermezse, izolasyon direnci ölçüm cihazıyla (megger) kablo hattının doğrudan ölçülmesi gerekir.
Bu yazıda kaçağın nasıl sistematik olarak arandığını anlatıyoruz; kaçak akım rölesinin kendisinin nasıl çalıştığını ayrı bir yazımızda, topraklamayla ilişkisini de ayrı bir yazımızda ele aldık.
Elektrik kaçağı, akımın normalde izlemesi gereken faz-nötr döngüsü dışına çıkıp bir cihaz gövdesi, nemli bir yüzey veya doğrudan toprak üzerinden akmasıdır. Bu kaçağın kaynağını bulmak, kaçak akım rölesinin neden attığını anlamakla aynı şey değildir; röle sorunu haber verir, kaynağı bulmak ayrı bir arama sürecidir.
Panoda birden fazla devre kaçak akım rölesinin arkasında toplanıyorsa, ilk adım devreleri tek tek (varsa ayrı grup şalterleriyle) devre dışı bırakıp hangi grup kapatıldığında rölenin tekrar kaldırılabildiğini gözlemlemektir. Bu adım, aramayı binanın tamamından tek bir devreye indirger ve sonraki adımları büyük ölçüde hızlandırır.
Sorunlu devre belirlendikten sonra, o devreye bağlı cihazlar (beyaz eşya, ısıtıcı, aydınlatma armatürü gibi) teker teker prizden çekilir ve her çekişten sonra röle tekrar denenir; hangi cihaz çıkarıldığında röle bir daha atmıyorsa kaçağın kaynağı o cihazdır. Bu yöntem, görünür bir kablo hasarı olmayan durumlarda en pratik ilk denemedir.
Cihaz ayrıştırması sonuç vermiyorsa veya kaçak doğrudan duvar içindeki kablo hattından kaynaklanıyorsa, izolasyon direnci ölçüm cihazıyla (megger) kablonun iletken ile toprak arasındaki direnci ölçülür; düşük bir direnç değeri, kablonun izolasyonunun zayıfladığını ve kaçağın o hatta olduğunu gösterir. Bu ölçüm, özel bir cihaz ve doğru yorumlama gerektirdiği için elektrikçi işidir.
Banyo, mutfak, balkon veya bodrum gibi nem oranı yüksek alanlar, kablo izolasyonunun ve priz/anahtar bağlantılarının zamanla bozulmasına en yatkın bölgelerdir; bu yüzden kaçak araması genellikle bu alanlardaki devrelerden başlar. Nemli bir alanda kullanılan cihazların fişten çekilip röle testinin öncelikle orada yapılması, aramayı hızlandıran pratik bir adımdır.
Hayır; bazı kaçaklar kablonun dış görünüşünde hiçbir iz bırakmadan, izolasyonun iç yapısında oluşan ince bir zayıflamadan kaynaklanabilir. Bu tür kaçaklar yalnızca ölçümle tespit edilebilir, gözle muayene yeterli olmaz; bu yüzden görsel kontrolün "temiz" çıkması, kaçağın olmadığı anlamına gelmez.
Kaçak tek bir cihazla değil, farklı devrelerde tekrarlayan şekilde ortaya çıkıyorsa, sorun büyük olasılıkla tek bir cihazda değil tesisatın genelinde (nem, eskime, aşırı yüklenme gibi ortak bir nedenden) kaynaklanıyordur. Bu durumda tek bir cihaz değişimi yerine, tesisatın genel bir kontrolden geçirilmesi daha isabetli bir yaklaşımdır.
Panoyu açıp kabloya doğrudan temas ederek "elle" arama yapmak, hem elektrik çarpması riski taşır hem de yanlış bir teşhise yol açabilir; kaçak arama, panonun güvenli şekilde devre dışı bırakılmasıyla başlayan, ölçüm cihazlarıyla desteklenen sistematik bir süreçtir. Bu süreç, elektrik tesisatı konusunda deneyimli bir uzman tarafından yürütülmelidir, kendi başınıza denenmemelidir.
Kaynak tespit edildikten sonra, sorunun kapsamına göre yalnızca ilgili kablo bölümü veya cihaz bağlantısı yenilenebilir; ancak kaçağın kaynağı tesisatın geneline yayılmış eski bir kablo şebekesiyse, kısmi bir onarım yerine o bölümün toptan yenilenmesi daha kalıcı bir çözüm olur. Hangi kapsamda müdahale gerektiği, ölçüm sonucuna göre netleşir.
Kaçak akım rölesinin düzenli test edilmesi bir arızayı haber verse de, kaçağın kaynağının erken tespit edilmesi, küçük bir izolasyon zayıflamasının büyük bir arızaya dönüşmeden önlenmesini sağlar. Bu yüzden periyodik bir elektrik tesisatı kontrolü, yalnızca arıza çıktığında değil önleyici bir adım olarak da değerlendirilmelidir.
Sahada genellikle bir multimetre ile gerilim/süreklilik kontrolü, pens ampermetre ile bir kablodan geçen akımın temassız ölçümü ve gerekirse izolasyon direnci test cihazıyla kablo hattının derinlemesine ölçümü kullanılır. Bu cihazların doğru kullanımı ve sonuçların doğru yorumlanması, deneyim ve teknik bilgi gerektirir; bu yüzden ölçüm sonuçlarına dayanan bir teşhis, uzman bir elektrikçiye aittir.
Techno Fusion'da: Kaçak arıza müdahalelerinde devreyi sistematik olarak izole edip gerekirse izolasyon direnci ölçümüyle kaynağı sahada tespit ediyoruz; geçici bir çözüm yerine kalıcı arıza giderimini hedefliyoruz.