Sigorta; bir devreden geçen akım, o devre için belirlenmiş güvenli sınırı aştığında (aşırı yük), ani ve yüksek bir akım oluştuğunda (kısa devre) veya bağlı olduğu kaçak akım koruması devreyi bozuk algıladığında atar. Sigortanın atması aslında bir arıza değil, tesisatı ve cihazları daha büyük bir hasardan koruyan planlanmış bir tepkidir.
Bu yazıda sigortanın hangi durumlarda ve neden attığını anlatıyoruz; kaçak akım rölesiyle farkını ve pano içindeki yerini ayrı yazılarımızda ele aldık.
Bir devreye, o devrenin taşıyabileceğinden fazla sayıda veya güçte cihaz bağlandığında (örneğin tek bir prize çoklu priz üzerinden ısıtıcı, ütü ve süpürge gibi yüksek güçlü cihazların aynı anda takılması) çekilen toplam akım sigortanın kapasitesini aşar ve sigorta devreyi keser. Bu, sigortanın tam da tasarlandığı işi yaparak kabloların aşırı ısınıp hasar görmesini engellediği bir durumdur.
Kısa devrede faz ve nötr hatları, aralarında olması gereken yük olmadan doğrudan (veya çok düşük dirençle) birbirine temas eder; bu da anlık olarak çok yüksek bir akımın geçmesine yol açar. Sigorta bu durumu aşırı yükten çok daha hızlı algılayıp keser, çünkü kısa devre akımı normalde beklenenin kat kat üzerindedir.
Panoda kaçak akım rölesi ile sigorta birlikte çalışıyorsa, hangisinin attığını panodaki konumdan ve rölenin üzerindeki test/reset mekanizmasından ayırt edebilirsiniz. Kaçak akım kaynaklı bir kesilme, akımın gövdeye veya toprağa kaçtığı anlamına gelir ve bu durumu ayrı bir yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Sigorta yalnızca belirli bir cihaz çalıştırıldığında atıyorsa, sorun büyük olasılıkla o cihazın kendisinde (iç kısa devre, arızalı bir bileşen) veya o cihazın bağlı olduğu priz/kablo hattındadır. Bu durumda ilk yapılması gereken, cihazı prizden çekip diğer cihazlarla devrenin normal çalışıp çalışmadığını gözlemlemektir.
Hiçbir cihaz bağlı değilken bile tekrar tekrar atan bir sigorta, genellikle o devrenin kablo tesisatında (nemden kaynaklanan izolasyon zayıflaması, kemirgen hasarı, eski/yıpranmış bir bağlantı gibi) kalıcı bir sorun olduğuna işaret eder. Bu durum cihaz değişimiyle çözülmez, tesisatın ölçümle incelenmesi gerekir.
Sigortayı art arda kaldırıp tekrar attırmak, kaynağı çözmeden sorunu göz ardı etmek anlamına gelir ve altında kısa devre veya aşırı ısınan bir kablo varsa yangın riskini artırır. Panoyu açıp kabloları incelemek, sigortayı daha yüksek kapasiteli biriyle değiştirmek gibi müdahaleler uzmanlık gerektirir ve kendiniz yapmamalısınız; bu işlemler hem elektrik çarpması hem yanlış müdahale riski taşır.
Sigortayı, devrenin ve kablonun taşıyabileceği akımdan daha yüksek kapasiteli biriyle değiştirmek, sorunu çözmek yerine gizler; kablo o akımı taşımaya uygun değilse aşırı ısınıp yangına yol açabilir. Doğru çözüm, yük hesabına göre kablo kesiti ile sigorta kapasitesinin birlikte, uyumlu şekilde belirlenmesidir.
Sigorta günde birkaç kez atıyorsa, atma anında yanık kokusu veya priz/anahtarda ısınma hissediliyorsa ya da hangi cihazın sorumlu olduğu belirlenemiyorsa, bu durumların hepsi gecikmeden bir elektrikçiye başvurmayı gerektiren işaretlerdir. Bu belirtileri görmezden gelmek, küçük bir arızanın büyük bir hasara dönüşmesine izin vermek anlamına gelebilir.
Güncel tesisatlarda kullanılan otomatik sigortalar, attıktan sonra kolunun kaldırılmasıyla tekrar kullanılabilirken, eski tip eriyen telli sigortalarda içindeki tel yandığı için sigortanın tamamen değiştirilmesi gerekir. Halen eriyen telli sigorta kullanan bir tesisat, hem müdahale kolaylığı hem de güncel koruma standartları açısından geride kalmış sayılır ve yenilenmesi değerlendirilmelidir.
Bir sigortanın koruma görevini doğru yapabilmesi için, koruduğu kablonun taşıyabileceği akımla uyumlu bir kapasitede seçilmiş olması gerekir; kablo ile sigorta kapasitesi arasındaki bu uyum, yük hesabının bir parçası olarak belirlenir. Sonradan eklenen bir cihaz için yalnızca sigorta değiştirilip kablo aynı bırakılırsa, bu uyum bozulabilir ve koruma etkisiz hale gelebilir.
Techno Fusion'da: Tekrarlayan sigorta atmalarında sahaya çıkıp devre ölçümüyle gerçek kaynağı tespit ediyoruz; geçici bir kapatma yerine, tesisatın kalıcı olarak güvenli hale gelmesini hedefliyoruz.